De nieuwe veiligheidsstrategie van de VS heeft Europa als een electrische schok getroffen. Trump neemt drastisch afstand van het buitenlandbeleid dat de VS sinds 1945 hebben gevoerd. Het betekent een terugkeer naar het isolationisme van vóór de Tweede Wereldoorlog, en daarmee van het einde van het multilateralisme en het transnationalisme. Democratische waarden waarop de vrije wereld van na 1945 is gebouwd, zijn niet meer lovenswaardig en vormen een sta in de weg voor macht en stabiliteit. Sterker nog: in Europa zijn democratische beginselen een teken van zwakte. Het Europese continent bestaat uit zwakke staten, die door 'zwakke mensen' worden geleid, aldus de strategie. Die doet er nog een schep bovenop door Europese populistische en nationalistische partijen en staten te steunen die , evenals Trump zelf, weinig waarde aan de democratie toekennen. Het doel dat de strategie ermee beoogt is onmiskenbaar het verder uiteen drijven van Europa.
Geschokt, maar niet verrast
Dat Europa geschokt reageert op deze radicale ommekeer van de Amerikaanse buitenlandse politiek, gekoppeld aan inmenging in Europese aangelegenheden, wekt op zich verbazing. Sinds Trumps aantreden begin dit jaar getuigt zijn wispelturige beleid van een groeiende afkeer van Europa. Dat werd al duidelijk in de speech van vice-president Vance tijdens de veiligheidsconferentie in München begin dit jaar. Daarop volgden importheffingen op Europese producten, is Europa buitenspel gezet bij de onderhandelingen met Rusland over de oorlog in Oekraïne en is de Amerikaanse veiligheidsparaplu voor Europa hoogst twijfelachtig geworden (Houden de VS zich aan Artikel 5 van het NAVO-Verdrag als Rusland de NAVO-lidstaat Estland zou binnenvallen??). Echt verrast kan Europa dan toch eigenlijk niet zijn.
Nadat de EU aanvankelijk bedeesd had gereageerd, levert de voorzitter van de Europese Raad inmiddels stevige kritiek op Trumps veiligheidsstrategie.
De cruciale vraag is natuurlijk hoe Europa, als 'ex-bondgenoot' van de VS, zich gaat opstellen. Dat zal een lastige klus worden, omdat een aantal Europese landen, waar populistische en nationalistische partijen aan de macht zijn, zich wel senang voelen bij de nieuwe koers van de VS. Vanuit het gezichtspunt van deze landen is dat wel te begrijpen ( wat iets anders is dan er begrip voor hebben!).
De misstap van Merz
Begrip is zeker niet op te brengen voor de uitspraak van de Duitse Bondskanselier Merz. In een reactie op de veiligheidstrategie zegt hij, dat 'America First' weliswaar begrijpelijk is, maar dat ook de VS toch ook partners in de wereld nodig hebben. 'Een partner kan Europa zijn, maar als de VS met Europa 'nichts anfangen können, mache dann wenigstens Deutschland zu einem Partner'.
Deze uitspraak zegt twee dingen: Trump slaagt er nu al in een wig tussen Europese landen te drijven, met dank aan Merz.
Het tweede is, dat Merz er opnieuw blijk van geeft over geen enkel tactisch en strategisch inzicht te beschikken wat zijn uitspraken (en niet alleen deze) voor gevolgen kunnen hebben. Hij beseft blijkbaar niet dat zijn uitspraak zodanig kan worden geinterpreteerd, dat Duitsland, als het er op aankomt, niet de belangen van Europa vooropstelt, maar die van Duitsland: 'Germany First'. Dat is dezelfde houding die zijn introverte voorganger Olaf Scholz innam, toen hij zonder overleg met de andere EU-landen €200 miljard voor Duitse burgers en bedrijven ter beschikking stelde ter compensatie van de hoge energieprijzen, ontstaan als gevolg van de oorlog in Oekraïne. 'Hoe Europees is Duitsland eigenlijk?' klonk het in de Europese wandelgangen.
Een van de gevolgen van Merz' uitlating kan zijn dat het Duitse leiderschap in Europa zo niet al averij heeft opgelopen voordat het schip goed en wel de haven heeft verlaten, dan toch met de nodige scepsis zal worden bekeken. En dat is misschien nog wel schokkender dan de radicale koerswijziging in de Amerikaanse buitenlandse politiek. Want Duitsland is immers het enige land dat leiding kan geven - uiteraard in samenwerking met de andere EU-lidstaten en het Verenigd Koninkrijk - aan niet alleen versterking van de Europese economie en defensie, maar ook aan het creeëren van meer Europees zelfbewustzijn. Om in termen van Luuk van Middelaar te spreken: Europa moet zich 'moreel herbewapenen'. Het schaadt Europa én Duitsland zelf als het Duitse leiderschap door eigen toedoen wordt ondergraven. Dit kan Merz niet bedoeld hebben toen hij bij zijn aantreden als kanselier Europa tot 'Chefsache' had verklaard.
Reactie plaatsen
Reacties