Blog

Het gaat er vrolijk aan toe, op de kerstmarkt in de plattelandsgemeente ergens in Thüringen. De kerstman wuift vrolijk naar iedereen, de bezoekers eten - hoe kan het anders- 'Thüringer Würstchen'.  De sfeer is gemoedelijk, zelfs dankbaar. Want het is alweer enige tijd terug dat er een kerstmarkt werd georganiseerd. Vanwege de stijgende kosten, de bureaucratie en het risico op aanslagen is daarvan  een paar jaar lang afgezien. We moeten de organisatoren dankbaar zijn dat ze het initiatief hebben genomen, zo klinkt het.  Dat die organisatoren leden van de rechtsextremistische partij AfD zijn is niet van belang, het is immers toch gezellig?Dit is slechts één van de vele voorbeelden van de manier waarop de AfD in de haarvaten van de samenleving binnendringt. De AfD grijpt a-politieke gebeurtenissen zoals een onschuldige kerstmarkt aan om sympathie onder de bevolking te kweken. Culturele manifestaties worden aldus als politiek instrument ingezet om zo steun voor haar politieke opvattingen te mobiliseren.Zeker, ook andere politieke partijen wensen volk en vaderland fijne kerstdagen en een gezond nieuw jaar.  De 'werkwijze' is echter een andere. De SPD bijvoorbeeld wil vooral kleinere gemeenten financieel ondersteunen om kerstmarkten weer mogelijk te maken. "De kerstmarkt als cultureel erfgoed moet in stand blijven, overal in het land". Het gaat de SPD om behoud van een eeuwenlange traditie - de oudste markt is die van 1348 in Bautzen -, niet om tegelijk met een slok Glühwein en een hap Bratwurst politieke overtuigingen mee naar binnen te laten glijden.

Wekenlang zijn er in Duitsland felle discussies gevoerd over de herziening van het Duitse pesioenstelsel. De regeringspartners SPD en CDU/CSU hadden daartoe in het coalitie-akkoord besloten. De discussie speelde zich dus niet tussen deze partijen af, maar binnen de fractie van de CDU. De Junge Union, het smaldeel van  jonge bondsdagleden, dreigde tegen het voorstel te stemmen. Motief: de herziening van het stelsel zou €120 miljard gaan kosten, op te brengen door de jongere generatie. Voor de Junge Union een brug te ver.Door CDU-Bondskanselier Merz en  CDU-fractievoorzitter Jens Spahn is grote politieke druk op de Junge Union uitgeoefend om toch met de plannen akkoord te gaan. De belangen waren immers groot: de coalite van SPD en CDU beschikt in de Bondsdag over een meerderheid van slechts 12 zetels. Zouden de jonge CDU-bondsdagleden, 18 in getal, tegenstemmen dan zou het voorstel geen meerderheid halen. Een regeringscrisis zou het onvermijdelijke gevolg zijn geweest.Het liep anders: enkele van de jonge afgevaardigden besloten toch - uit landsbelang - vóór te stemmen. Door hun toedoen kon met steun van alleen de fracties van SPD en CDU/CSU het voorstel op een 'Kanzlermehrheit' rekenen. Merz had voordien deze kanseliersmeerderheid min of meer als eis gesteld. In politieke termen: impliciet legde de bondskanselier hiermee de vertrouwensvraag op tafel.Dat de pensioenwet er nu door is wil niet zeggen dat daarmee de kous af is. Integendeel.  Allereerst is  er nog stof genoeg dat tot conflicten zal leiden. Gezondsheidszorg, migratie, sociale zekerheid, energie en klimaat zijn onderwerpen die een poel van diepe meningsverschillen zijn. Daarnaast maken de perikelen rondom het pensioen dieperliggende,  structurele veranderingen in de Duitse politiek zichtbaar.

Angela Merkel, de eerste  Duitse vrouwelijke Bondskanselier (2005-2021) heeft op de Duitse én de Europese politiek onmiskenbaar haar stempel gedrukt.  Zij zal de geschiedenis ingaan als de degelijke, ietwat saaie politieke manager die Europese crises te lijf ging. Onder haar leiding is bijvoorbeeld een oplossing gevonden voor de crisis over de Europese Grondwet (2005) en voor de financiële crisis in 2008 en het dreigende bankroet van Griekenland dat daaruit voortvloeide. Dat de Grieken niet echt gecharmeerd waren van haar aanpak bleek wel, toen plakaten verschenen waarop Merkel met een hitlersnor werd afgebeeld. Het verleden speelt Duitsland nog altijd parten.In eigen land, maar zeker ook daarbuiten, zal Merkel innig verbonden blijven met haar uitspraak 'Wir schaffen das'.  Die uitspraak deed zij in 2015 toen er een grote vluchtelingenstroom via de Balkanroute naar Duitsland op gang kwam. Haar 'Wilkommenskultur' kon in eigen land niet overal op steun rekenen. Sterker nog: het leidde in 2017 bijna tot de val van haar kabinet. De zusterpartij CSU, die alleen in Beieren thuis is, had grote bezwaren tegen de enorme stroom vluchtelingen, die via Beieren het land binnenkwam.

In mijn artikel, dat in september 2024 in Trouw is verschenen (hieronder te downloaden) wijs ik op het grote gevaar dat van de rechtsextremistische partij AfD uitgaat. Het artikel is inmiddels meer dan een jaar oud, het gesignaleerde gevaar is daarmee niet gedateerd. Integendeel! Na de Bondsdagverkiezingen in februari 2025 is de AfD de grootste oppositiepartij geworden. Bij de verkiezingen in 2026 van de parlementen in enkele oostelijke deelstaten dreigt de partij zelfs tot de grootste uit te groeien. De eerste minister-president van AfD huize lijkt niet langer ondenkbaar.