SPD weg vom Fenster?
Is de SPD als arbeiderspartij definitief 'weg vom Fenster?' Bij de recente deelstaatverkiezingen in Baden Württemberg (BW) in maart halen de sociaaldemocraten met 5,5 procent van de stemmen maar net de kiesdrempel van 5 procent. Twee weken later verliest de partij in Rheinland-Pfalz (RP) de post van ministerpresident aan de CDU, een ambt dat zij 35 jaar vervulde. De Duitse sociaaldemocratie staat op haar poten te trillen. De SPD, zo klinkt het verwijt, richt zich vooral op de belangen van uitkeringsgerechtigden en vertegenwoordigt allang niet meer die van haar traditionele achterban, de werknemers. Om het dramatisch verval van de partij om te buigen wordt luid geroepen om reshuffling van de partijtop en een sterkere profilering van de SPD in de regeringscoalitie met de CDU/CSU.
Of dat zoden aan de dijk zet lijkt me twijfelachtig. Niet alleen, omdat de sociaaldemocratie in Duitsland- evenals in andere westerse democratieën- allang aan het infuus hangt. Maar ook , omdat er zich een partij aandient waar werknemers hun heil menen te vinden: die Alternative für Deutschland- AfD.
De droge cijfers
De droge cijfers lijken dit te bevestigen. In BW stemt 37 procent van de werknemers op de AfD (een toename van 11 procent ten opzichte van 2021). Op de SPD stemt 5 procent van de werknemers, een teruggang van 5 procent ten opzichte van 2021.
In RP brengt nog 21 procent van de werknemers zijn stem op de SPD uit, wat wel 15 procent minder is dan in 2021. De AfD kan prat gaan op 39 procent van de werknemers, 21 procent méér dan bij de laatstse verkiezingen.
AfD-stemmers (en dus niet alleen de werknemers onder hen) geven de voorkeur aan de partij vanwege haar migratiepolitiek. Sociale zekerheid, om maar niet te spreken van het klimaat, spelen een ondergeschikte rol. Verder blijkt uit de analyse van beide deelstaatverkiezingen dat rond 48 procent overtuigde AfD-aanhangers zijn, 47 procent steunt de partij uit teleurstelling over andere politieke partijen.
Aantrekkingskracht
Naast de ontevredenheid over en de teleurstelling in het beleid van de regering en de gevestigde partijen speelt de angst voor economische neergang een grote rol. Zeker in BW, waar de autoindustrie (Porsche, BMW, Mercedes) onder zware druk staat, zijn werknemers bang hun baan, en daarmee hun economische zekerheid te verliezen. Ook de angst, dat arbeidsmigranten de banen overnemen, in combinatie met de migratieplannen van de AfD om niet-Duitsers massaal de grens over te zetten, voedt het beeld dat de AfD voor de arbeiders opkomt.
Dat beeld wordt nog eens versterkt door het feit dat de AfD zich drastisch tegen het klimaatbeleid keert, dat immers alleen maar hogere lasten voor 'die kleinen Leute' betekent. En de energiekosten zijn al zo hoog, laat het gas maar weer uit Rusland komen. En, last but not least, de AfD staat voor behoud van zekerheid, veiligheid, stabiliteit en traditionele culturele waarden. Waarden, die door de toestroom van vluchtelingen en arbeidsmigranten verloren dreigen te gaan.
Kortom: steeds meer werknemers stemmen op de AfD, omdat zij die partij zien als een organisatie die hun belangen beter dient dan de SPD. En, zo kan je eraan toevoegen, ook beter dan de vakbeweging: uit analyses blijkt dat aanzienlijk meer vakbondsleden op de AfD hebben gestemd dan werknemers die geen lid zijn.
Een fatale misvatting
Net zo min een ondemocratische partij democratisch wordt als miljoenen kiezers hun stem er op uitbrengen, net zo min wordt een partij een arbeiderspartij louter en alleen als steeds meer werknemers die partij boven andere partijen verkiezen. Je kan pas van een arbeiderspartij spreken als die partij als centrale doelstelling heeft op te komen voor de belangen van werknemers. Een partij die streeft naar een sociaal rechtvaardige samenleving, waarin de kloof tussen arm en rijk gedicht wordt en waarin sociale grondrechten worden gerespecteerd (zoals een menswaardig bestaansminimum en bescherming van het gezin).
Als je dit legt naast het sociale beleid dat de AfD de laatste jaren heeft gevoerd kan de conclusie niet anders luiden, dat die partij eerder vijand dan vriend van de werknemer is.
De feiten op een rijtje:
- de AfD keert zich tegen verhoging van het minimumloon ('verslechtert de Duitse concurrentiepositie' )
- zij keert zich tegen medezeggenschapsraden in ondernemingen ('de macht van de vakbeweging moet worden ingeperkt'), tegelijkertijd probeert de aan de Afd gelieerde rechtsextremistische "Gewerkschaft Zentrum' in ondernemingsraden te infiltreren.
- iemand kan pas aanspraak maken op een ww-uitkering als hij/zij 15 jaar - in plaats van nu 2 jaar- heeft gewerkt (bezuinigen op de sociale uitgaven)
- de partij stemt in de Bondsdag tegen het zogenaamde 'Tariftreuegesetz': bedrijven die overheidsopdrachten binnenhalen dienen zich aan cao-afspraken te houden of vergelijkbare arbeidsvoorwaarden aan te bieden ('deze wet betekent overheidsdwang')
- het tekort aan arbeidskrachten moet niet opgevuld worden met arbeidsmigranten ( 'neue Deutsche machern wir selbst!')
- de partij pleit voor afschaffing van de vermogens- en erfbelasting en voor lagere belastingen voor ondernemingen ( bevoordeling van de rijker bovenlaag boven klein- en middeninkomens)
- de partij is tegen begrenzing van de prijzen van sociale huur ( 'leidt tot hoge huren en groeiende woningnood')
SPD ooit weer in beeld?
De socioloog Klaus Dörre is daar duidelijk over: de SPD heeft het contact met de vakbeweging (én met de samenleving) verloren. De sociaaldemocraten zijn hun vaste arbeiders-clientele in de bedrijven kwijtgeraakt, niet in de laatste plaats omdat zij door regeringsverantwoordelijkheid te dragen sterk aan profiel hebben ingeboet.
Dat hierin op korte termijn verandering komt, is een illusie. Zeker die werknemers zijn moeilijk terug te halen, die met overtuiging voor de AfD hebben gekozen.
Is er dan geen enkele hoop meer voor de SPD om hun oorspronkelijke 'Stammwähler' weer binnenboord te halen? Kant en klare oplossingen zijn er niet (anders waren die allang gevonden). De SPD zal een - nu volledig ontbrekende- toekomstvisie moeten ontwikkelen hoe een ecologisch- democratische sociale rechtstaat eruit moet zien. Dat vergt veel meer dan louter verhoging van het minimumloon en verbetering van de pensioenen. Het gaat om een pakket van maatregelen, die de basisbehoeften dekken: werk, inkomen, wonen, huren, energie, sociale cohesie, infrastructuur, zonder daarbij de bescherming van het klimaat overboord te gooien.
Verder zal de SPD zich weer druk moeten maken om de bescherming van werkgelegenheid en behoud van economische status en zich niet alleen bekommeren om uitkeringsgerechtigden.
Daarnaast zal de sociaaldemocratie zich ervan bewust moeten zijn dat culturele waarden voor veel Duitsers grote betekenis hebben. Die waarden zijn bepalend voor de eigen identiteit, die op haar beurt weer sterk met 'die Heimat' is verbonden. Een Beier blijft een Beier, een Sachs een Sachs, een Fries een Fries, waar zij zich ook in Duitsland bevinden. Hoe de SPD aan de sterke Heimat-liefde vorm kan geven is een studie op zich. Duidelijk is wel, dat de invulling van het begrip 'Heimat' fundamenteel zal afwijken van de kwalificatie die de AfD eraan geeft: tegenover een 'völkisch' Heimatsbegrip , dat als politiek wapen wordt ingezet tegen alles wat niet-Duits is, staat een humanistische, mensvriendelijke, vertrouwenwekkende definitie.
Een laatste reddingsboei voor de SPD kan zijn, dat zij zich niet richt op de rechtsradicale arbeiders die op de AfD hebbern gestemd. Zinvoller is het, dat de partij zich bekommert om de werknemers, die niet op die partij hebben gestemd. Bij de deelstaatverkiezingen in BW was dat 63 procent, in RP 61 procent van de werknemers.
Al met al: aan de slag, sociaaldemocraten!
Reactie plaatsen
Reacties